|
CHỌN NGÀNH, CHỌN TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐÂU CHỈ CHỌN MỘT NGHỀ, MÀ LÀ CẢ MỘT TƯƠNG LAI, MỘT CUỘC SỐNG CỦA MỖI HỌC SINH – SINH VIÊN!
Ngày ngay với sự phong phú, đa dạng của thông tin tư vấn tuyển sinh, hướng nghiệp đại học, cao đẳng của nhiều kênh truyền thông như: đài truyền thanh, tuyền hình, báo in, báo mạng, tư vấn hướng nghiệp, tư vấn trực tuyến,… đến từ nhiều đối tượng: hệ thống các trường đại học, cao đẳng, các trường phổ thông, các tổ chức thông tin truyền thông,…đã cung cấp cho thí sinh nhiều thông tin bổ ích để những học sinh hôm nay, thế hệ tri thức tương lai có nhiều lựa chọn để quyết định cho tương lai, cuộc sống của bản thân. Và cũng do có quá nhiều thông tin liên quan đến tuyển sinh từ nhiều phía cung cấp, phần nào đã đặt những học sinh và cả phụ huynh vào thế đứng giữa “ngã ba, ngã tư đường”, chẳng biết ngã nào là ngã rẽ phù hợp cho tương lai và cuộc sống của bản thân học sinh và con em của họ, bởi việc chọn ngành, chọn trường liên quan đến nhiều yếu tố và có ảnh hưởng quan trọng đến tương lai, cuộc đời của mỗi học sinh. Thực tế phản ánh, đa số các bạn học sinh vẫn chịu tác động lớn của “tâm lý đám đông” đến xu hướng chọn ngành, chọn trường, điều này phần nào phản ánh tính tức thời và chạy theo nhu cầu hiện tại. Hành vi theo đám đông trong lĩnh vực này nếu không có sự kiểm soát phù hợp rất dễ dẫn đến tình trạng bất cân đối cung – cầu thị trường lao động, mà hệ quả của nó là những cử nhân, kỹ sư, bác sĩ sẽ không tìm được việc làm phù hợp với chuyên môn được đào tạo, ảnh hưởng rất lớn đến tương lai cuộc sống của bản thân người học và kéo theo là sự lãng phí lớn nguồn lực của xã hội.
Lễ phát bằng tốt nghiệp cho Cữ nhân kinh tế năm 2011
Như vậy, làm sao để chọn được đúng ngành nghề, trường đào tạo để theo học được phù hợp với đặc điểm cá nhân và hoàn cảnh gia đình là một vấn đề không đơn giản đối với các bạn học sinh và phụ huynh đang trong thời điểm của mùa tuyển sinh đại học, cao đẳng năm 2012? Ở góc độ của người tham gia trực tiếp công tác tư vấn tuyển sinh nhiều năm, người giảng viên đứng lớp và chứng kiến những cử nhân, kỹ sư tốt nghiệp ra trường hội nhập với cơ hội nghề nghiệp và cuộc sống, tác giả xin mạng đàm một số vấn đề liên quan đến việc chọn ngành nghề, chọn trường nhằm phần nào cung cấp thêm một góc nhìn khác về chọn ngành nghề, chọn trường.
Về trình tự cần giải quyết, (1) quyết định chọn nhóm ngành nghề/ngành nghề cụ thể, (2) quyết định chọn môi trường học tập (địa điểm đến học) và (3) chọn trường.
Liên quan đến vấn đề (1) cần nhận thức, đánh giá, bàn bạc, chia sẻ, tham vấn với các đối tượng có thể như: bạn bè, thầy cô giáo, người thân trong gia đình, ban tư vấn tuyển sinh ở các trường đại học, cao đẳng hay chuyên gia và cả nhà tuyển dụng lao động (rất nên) để chắc rằng bản thân đã nhận thức đúng, đầy đủ về ngành nghề theo học. Luận bàn đến ngành nghề theo học,tác giả xin phép luận bàn như sau:
Thứ nhất, cần nhận thức rằng học đại học, cao đẳng không chỉ duy nhất là đầu tư để có một nghề, một công việc ổn định, vững chắc cho bản thân, gia đình mà còn là sự đầu tư, hoạch định cho cả một tương lai, cả một cuộc sống, bởi nghề nghiệp, công việc này sẽ theo ta đến suốt cuộc đời và thông qua nghề nghiệp theo từng ngày, từng tháng sẽ hình thành trong ta một phẩm cách đi cùng. Như vậy, mục tiêu sống và phẩm cách mà chúng ta muốn hướng đến có phù hợp với phẩm cách của ngành nghề mà chúng ta chọn? Để không phải chán trường với nghề nghiệp, công việc mà chúng ta ngày ngày phải đối mặt sau khi tốt nghiệp ra trường, hành nghề. Theo ghi nhận trong những buổi tiếp sinh viên, ngay cả sinh viên năm cuối thì đa số học sinh chọn ngành nghề theo học nhưng đích bản thân vẫn chưa nhận thức được đúng, đầy đủ về đặc trưng và “hồn nghề” của ngành nghề đã chọn hay đang theo học. Điển hình tôi vẫn thường hỏi sinh viên theo học ngành Quản trị kinh doanh, “Học quản trị kinh doanh là học gì, làm gì?”, kết quả ghi nhận 30% câu trả lời chung chung, không rõ nghĩa, không biết học gì, làm gì? 70% còn lại cho kết quả là học Quản trị kinh doanh để bán hàng, tiếp thị và để kiếm tiền cho doanh nghiệp hay nói theo ngữ nghĩa hàn lâm là tìm kiếm lợi nhuận cho doanh nghiệp và dường như phần lớn xã hội chúng ta đều thống nhất kinh doanh để kiếm tiền, có lẻ không sai! nhưng đích xác với đặc trưng về “hồn” của ngành nghề này chưa? Có lẻ chưa đúng và chưa chính xác. Chúng tôi tìm lại lịch sử kinh doanh xuất hiện ở Việt Nam là nhóm ngành nghề ít được coi trọng và bị xã hội xưng danh với các ngôn từ như: “con buôn”, “gian thương” chứ không phải bằng ngôn từ như ngày nay chúng ta gọi là “thương nhân, doanh nhân” cho những người kinh doanh. Phải chăng có sự nhận thức chưa đúng với nhóm ngành nghề này, chẳng lẻ kinh doanh chỉ nhằm mục đích kiếm tiền, tiền, tiền và chẳng còn gì khác, nếu nhận thức không đầy đủ về ngành học này thì rất dễ dẫn đến hành vi sai trái và phương hại đến xã hội và tác hại đến bản thân. Ngàn xưa, trong giới doanh thương được biết đến là cụ Lương Văn Can (1854-1927), người được mệnh danh là thầy của giới doanh thương Việt Nam cho rằng: “Bí quyết thành công đối với nhà kinh doanh là ở sự trung thực”. Nếu nhận thức đúng, đầy đủ về ngành học, lĩnh vực này và theo đuổi ngành nghề, công việc này đòi hỏi chúng ta phải trung thực trong cách làm và trung thực với khách hàng và từ đây phẩm cách của những người theo học ngành nghề này đã khác nay nhiều! theo Giản Tư Trung, Trường Đào tạo Doanh nhân PACE cho rằng: “Nghề kinh doanh, xưa nay vẫn thường bị hiểu chỉ như là nghề “kiếm tiền”. Nhưng thực chất, không hề có nghề kiếm tiền, bởi nghề nào thì cũng kiếm tiền cả. Chẳng hạn, luật sư kiếm tiền bằng việc hành nghề luật, bác sĩ kiếm tiền bằng cách chữa bệnh cứu người… Và doanh nhân, người hành nghề kinh doanh, cũng kiếm tiền bằng cách lãnh đạo một doanh nghiệp và thông qua doanh nghiệp đó để giải quyết vấn đề hay đáp ứng nhu cầu nào đó của xã hội. Nhưng điều khác biệt của nghề kinh doanh là trong quá trình hành nghề của mình doanh nhân không hành động một cách đơn lẻ mà biết kiến tạo ra các chuỗi giá trị. Cụ thể, họ nắm lấy một doanh nghiệp, tập hợp bên mình nhiều thành viên để cùng cộng hưởng lại nhằm hình thành một sức mạnh tổng lực, từ đó tạo ra nhiều giá trị hơn cho xã hội. Đó cũng chính là lý do mà nghề kinh doanh thường kiếm được nhiều tiền hơn so với những nghề khác và vẫn được cộng đồng xã hội ủng hộ”.Điển hình về ngành nghề trong lĩnh vực quản trị kinh doanh trên để thấy rằng, mỗi học sinh hay bậc phụ huynh đang chọn ngành nghề cho con em của mình đã thực sự hiểu về ngành nghề đã, dự định chọn? Trở lại với ví dụ về ngành nghề thuộc lĩnh vực kinh doanh để làm rõ đặc trưng, hồn của ngành nghề này là ở điểm nào? HỌC KINH DOANH: “KIẾM TIỀN” HAY “PHỤNG SỰ XÃ HỘI”? Để những sinh viên theo học nhóm ngành nghề này sẽ trở thành người ra sao? Phẩm cách của họ thế nào? Người như thế nào thì phù hợp với nhóm ngành nghề này? Chúng tôi xin trích dẫn định hướng đào tạo của Trường Đại học Tây Đô theo định hướng của trường Đại học Harvard danh tiếng ở nước Mỹ, và đó cũng là cam kết đào tạo đối với sinh viên thuộc lĩnh vực kinh doanh của nhà trường: “Đào tạo Sinh viên Quản trị kinh doanh trở thành Doanh nhân trong thời đại mới không chỉ làm giàu cho bản thân mà công việc đó phải có ích cho cộng đồng nơi doanh nghiệp đang làm ăn. Doanh nhân phải sở hữu các giá trị là tính chính trực, sự sáng tạo, khát vọng vươn xa, tâm huyết và sự tôn trọng cộng đồng, xã hội và môi trường”. Trên nền tảng đó, nhất quán phấn đấu tạo ra thế hệ cử nhân Quản trị kinh doanh hôm nay và mai sau sẽ mãi theo đuỗi:
“KINH DOANH KIẾM TIỀN BẰNG CÁCH PHỤNG SỰ XÃ HỘI!”
Thứ hai, trên nền tảng đặc trưng về “hồn” của ngành nghề đã chọn, bản thân người theo học ở ngành nghề đã chọn cần đánh giá các yếu tố: (1) kiến thức, (2) khả năng/kỹ năng, (3) tố chất có phù hợp. Làm sao để bản thân đánh giá được phù hợp hay không với từng nhóm ngành nghề? Nay theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo tất cả các trường đều công khai chuẩn đầu ra liên quan đến: (1) kiến thức, (2) kỹ năng, (3) tố chất trên các thông tin/ website của các trường, học sinh, phụ huynh có thể truy cập vào đề tìm hiểu. [Ví dụ đăng nhập vào: www.tdu.edu.vn vào mục công khai giáo dục/chuẩn đầu ra để tìm hiểu chuẩn đầu ra các ngành đang được đào tạo và cả nơi làm việc sau tốt nghiệp]
Thứ ba, cần xét đến năng lực học tập của các môn học của khối thi (A,A1,B,C,…) vào ngành nghề cụ thể để có kế hoạch rèn luyện, học tập trước và để đảm bảo kết quả thi đạt yêu cầu điểm chuẩn đầu vào của nhóm ngành theo đuỗi.
Thứ tư, nhóm các yếu tố có liên quan như: cơ hội việc làm, mức lương, thu nhập, điều kiện môi trường làm việc, xu hướng phát triển của ngành nghề trong tương lai,… cũng là các yếu tố cần quan tâm, nhưng xét thấy rằng đối với một xã hội, đất nước nhu cầu về việc làm, nghề nghiệp sẽ được dàn trãi và phổ quát ở nhiều ngành nghề khác nhau và mức cầu có thể lớn nhỏ khác nhau ở từng nhóm ngành nghề nhưng tựu trung là năng lực của người học vẫn là yếu tố quan trọng để nhà tuyển dụng quyết định lựa chọn và thực tế ngày nay hầu hết vẫn xãy ra ra tình trạng thừa vẫn thừa, thiếu vẫn thiếu trong từng nhóm ngành nghề cụ thể, bởi tình trạng thiếu trong thừa do không tìm được người giỏi, phù hợp với công việc.
Liên quan đến vấn đề (2), Thứ nhất, chọn môi trường học tập: học ở tỉnh nhà hay ở các thành phố, trung tâm lớn. Việc này cần xét đến thế mạnh của mỗi địa phương tương ứng với nhóm ngành học. Ví dụ: với các nhóm ngành về nông nghiệp, thủy sản thì các trường ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long hay ở Cần Thơ (Đại học Tây Đô, Đại học Cần Thơ,…) có thế mạnh nhất định, còn với các nhóm ngành về ngoại thương, công nghệ, kiến trúc,… thì nên chọn ở các thành phố lớn sẽ nhận được sự hậu thuẫn của môi trường xã hội tốt hơn.
Thứ đến, cần xét đó là điều kiện hoàn cảnh kinh tế gia đình và khả năng hội nhập, thích ứng của người học với môi trường học mới. Ở các thành phố lớn, môi trường sôi động, phát triển nhanh nhưng kéo theo chi phí sinh hoạt, học tập đắc đỏ, cuộc sống khá phức tạp, tiền ẩn nhiều rủi ro, cám dỗ mà đôi khi những học sinh vốn sống còn non trẻ, sống xa nhà dễ phạm phải sai lầm và đôi khi không có cơ hội quay lại cũng là việc nên nghĩ đến.
Sinh viên QTKD khóa 2 tọa đàm chuyên đề Marketing cùng PepsiCo Cần Thơ
Thứ ba, xét đến nguyện vọng và xu hướng phát triển nghề nghiệp sau khi tốt nghiệp ở đâu để quyết định chọn nơi học tập ở đó để có điều kiện tìm hiểu, cọ sát và nghiên cứu các vấn đề liên quan đến kinh tế - chính trị - xã hội ở nơi đó sẽ giúp ích cho công việc sau này, bởi ở ngay trên lãnh địa mà chúng ta đã học tập ít nhiều cũng trang bị được kiến thức, thông tin hữu ích cho công việc sau này ở ngay lãnh địa đó.
Thứ tư, các điều kiện liên quan đến công nghệ đào tạo của trường dự định theo học đó là: chương trình nội dung đào tạo, đội ngũ giảng viên, phương pháp đào tạo, đánh giá, cơ sở vật chất, phòng học phòng thí nghiệm, thư viện,… và tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp ra trường có việc làm,… là các nội dung trọng yếu để đánh giá năng lực và khả năng đào tạo của nhà trường.
Ngày nay với sự phát triển song hành của hai hệ thống đào tạo đại học công lập và ngoài công lập, trong đó hệ thống các trường ngoài công lập do mới hình thành và hạn hữu về nguồn lực cả về tài chính, tiền, con người, nên không ít trường thực chất chưa đảm bảo các điều kiện về đào tạo như đội ngũ giảng viên, cơ sở vật chất, diện tích,… theo quy định, do vậy bản thân học sinh và bậc phụ huynh cần tìm hiểu về các trường dự định cho con em theo học để đảm bảo các điều kiện phục vụ học tập.
Hội đồng chấm khóa luận gồm: Giảng viên Khoa, Giám đốc Ngân hàng Nam Việt Cần Thơ
Trong số các yếu tố liên quan đến điều kiện đảm bảo việc đào tạo, tựu chung tác giả quan tâm đến phương pháp đào tạo, bởi phương pháp nào sẽ đưa đến kết quả tương ứng. Không ít sinh viên mặc dù tốt nghiệp ra trường với kết quả khá cao nhưng vẫn không vượt qua những cuộc sát hạch khá đơn giản của nhà tuyển dụng, như vậy phải chăng phương pháp đào tạo và phương pháp đánh giá kết quả có vấn đề. Hơn thế, ngay khi ban đầu đã đề cập mỗi ngành có đặc thù và “hồn nghề” riêng, do vậy phương pháp đào tạo như thế nào để tạo được những sản phẩm tri thức tương ứng ngành nghề là một vấn đề chẳng đơn giản, nếu không nói rất phức tạp. Trích dẫn về phương pháp đào tạo của một trường đại học đã nhiều năm theo đuỗi quan điểm trên, đó là đến với sinh viên trường Đại học Tây Đô, nhà trường chung nhất theo đuỗi quan điểm trên nền tảng đạo đức ngành, công nghệ đào tạo sinh viên Quản trị kinh doanh theo triết lý xuất phát từ quan điểm nhìn nhận của nhà kinh tế học hiện đại Adam Smith (1776): “Không có sự sở hữu tài sản vĩnh hằng, chỉ có Quản trị giỏi mới giúp con người làm chủ được sự sở hữu tài sản trong một khoảng thời gian và không gian nhất định!”
Trên triết lý đó, Nhà trường xác lập công nghệ đào tạo: “người học là trung tâm cùng phương pháp đào tạo thực nghiệm” trên nền tảng triết lý, đạo đức kinh doanh để phát huy và nâng tâm trí tuệ, trang bị đầy đủ kiến thức làm cơ sở để thực hành và rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp một cách thuần thục cho sinh viên Quản trị kinh doanh, trường Đại học Tây Đô. Do vậy nhiều cuộc hội thảo với nhiều các chủ đề liên quan đến kiến thức, kinh nghiệm và đạo đức nghề nghiệp được triển khai, nhiều hội đồng sát hạch chuyên môn có sự tham gia của doanh nhân, vị trí quản lý ở các doanh nghiệp để sẻ chia, bổ sung những kiến thức thiết yếu, có như vậy mới tạo nên một thế hệ tri thức mới vừa đảm bảo tri thức và phẩm hạnh nghề nghiệp đạt yêu cầu của xã hội trong điều kiện hội nhập ngày càng sâu và rộng!
Ths. Võ Minh Sang - P.Trưởng Khoa QTKD
|